نکته حیاتی در سی تی اسکن مادرهای باردار
نکته ی حیاتی در سی تی اسکن مادرهای باردار
Aortocaval Compression Syndrome یا Supine Hypotensive Syndrome یکی از وضعیتهای مهم دوران بارداری است که بیشتر در سهماهه دوم و سوم رخ میدهد.
در این حالت، رحم بزرگشدهٔ مادر هنگام خوابیدن به حالت طاقباز (Supine)، فشار مستقیم روی IVC و آئورت وارد میکند و باعث اختلال در بازگشت وریدی، کاهش برونده قلب و افت فشار میشود.
در شرایط اورژانسی، برای افتراق این وضعیت از سایر علل افت فشار، درد قفسه سینه یا شکم، و شک به آمبولی ریه یا دیسکشن آئورت، ممکن است CT Angiography (CTA) درخواست شود. در اینجا شناخت الگوهای تصویری و نکات تکنیکی برای کارشناس CT حیاتی است.
مکانیسم ایجاد در تصویربرداری CT Angio
- فشار رحم بر IVC → کاهش بازگشت وریدی به قلب
- کاهش Preload → کاهش برونده قلبی → افت فشار خون
- اختلال در پرفیوژن رحم و اندامهای شکمی در موارد شدید
- در برخی موارد، درجاتی از فشار بر آئورت شکمی (Aortocaval Compression)
یافتههای تصویری در CT Angio
1. Collapsed یا Narrowed IVC
- IVC در سطح مهرههای کمری (L2–L5) بهصورت باریکشده دیده میشود.
- در وضعیت Supine این باریکی واضحتر است.
- لومن IVC معمولاً هنوز Enhancement دارد (کمک به افتراق از ترومبوز).
2. اتساع وریدهای جانبی (Azygos / Hemiazygos)
- بدن برای جبران انسداد نسبی IVC از مسیرهای جانبی استفاده میکند.
- در CTA، وریدهای Azygos و Hemiazygos و گاهی وریدهای پاراورتبرال، متسع و پر از کنتراست دیده میشوند.
3. تغییرات پرفیوژن رحم
- در CTA با تزریق مناسب، ممکن است کاهش یا ناهمگونی پرفیوژن رحمی دیده شود.
- این یافته معمولاً subtle است و به تکنیک، دوز و زمانبندی تزریق بستگی دارد.
4. فشار خفیف روی آئورت شکمی
- در برخی بیماران، بخش پروگزیمال آئورت شکمی ممکن است کمی فشرده یا کمی Displaced به نظر برسد.
- این یافته معمولاً خفیف و همراه با تنگی IVC است.
در چه مواردی CT Angio درخواست میشود؟
CTA در مادر باردار معمولاً در سناریوهای زیر مطرح است:
- شک به آمبولی ریه (PE)
- شک به دیسکشن آئورت یا آنوریسم
- درد شکمی حاد همراه با افت فشار
- سنکوپ، تپش قلب و علائم همودینامیک ناپایدار
- تروما در مادر باردار
در این شرایط، تشخیص Aortocaval Compression Syndrome مهم است، چون خود این سندرم میتواند باعث افت فشار، ضعف و سنکوپ شود و با بیماریهای خطرناک دیگر اشتباه گرفته شود.
نکات تکنیکی مهم برای کارشناسان CT
1. پوزیشندهی مناسب بیمار
- در مادر باردار، بهخصوص در سهماهه دوم و سوم، از خواباندن طولانیمدت به حالت Supine پرهیز کنید.
- بهتر است بیمار در وضعیت Left Lateral Tilt (کمی متمایل به چپ) یا حتی Left Decubitus قرار گیرد.
- این کار فشار از روی IVC را کم کرده، علائم بیمار را بهتر میکند و تصویر واقعیتری از جریان خون میدهد.
2. Bolus Tracking دقیق
- به دلیل تغییرات جریان وریدی، ممکن است Trigger کمی با تأخیر رخ دهد.
- ROI را روی آئورت شکمی قرار دهید.
- در صورت تأخیر غیرطبیعی، میتوان اسکن را بهصورت دستی Trigger کرد تا فاز شریانی از دست نرود.
3. سرعت تزریق و مسیر مناسب
- Flow Rate معمولاً بین ۲٫۵ تا ۴ ml/s با کانولای 18G یا 20G.
- در صورت امکان، تزریق از دست چپ انجام شود تا مسیر مستقیمتر به آئورت داشته باشد.
4. کنترل حرکت و راحتی مادر
- به دلیل ناراحتی، درد، تنگینفس یا استرس، Artifacts حرکتی شایع است.
- قبل از اسکن، وضعیت بیمار، درد و تب یا تنگی نفس او را بررسی و تنظیم کنید.
افتراق Aortocaval Compression از سایر پاتولوژیها
۱. افتراق از ترومبوز IVC
- در Thrombosis، لومن IVC معمولاً فاقد Enhancement است.
- در Aortocaval Compression، IVC باریک است ولی همچنان کنتراست دارد.
۲. افتراق از شوک هیپوولمیک
- در شوک هیپوولمیک، IVC نیز Collapsed است، اما:
- بعضاً وریدهای جانبی متسع نیستند.
- با تغییر پوزیشن (Left Tilt)، وضعیت همودینامیک تفاوت چشمگیر ندارد.
۳. افتراق از تودههای رتروپریتون
- تودهها معمولاً IVC را Displace میکنند، نه فقط Compress.
- در Aortocaval Compression، IVC بیشتر در محل خود باریکشده دیده میشود.
جمعبندی برای کارشناس CT
- Aortocaval Compression Syndrome یک وضعیت مهم مخصوصاً در بارداری است که میتواند در CTA مشاهده شود.
- یافتههای کلیدی: باریکشدن IVC، اتساع مسیرهای وریدی جانبی، و ارتباط با پوزیشن Supine.
- پوزیشندهی صحیح (Left Tilt) و bolus tracking دقیق، دو نکتهٔ تکنیکی اصلی برای کارشناس CT هستند.
- افتراق این سندرم از IVC Thrombosis، شوک هیپوولمیک و تودههای رتروپریتون اهمیت بالینی دارد.
آموزش بیشتر در دوره CT Scan و CT Angio آنلاینمِد
اگر این مطلب برایت مفید بود، در دورهٔ جامع
«تکنیک و فیزیک CT Scan و CT Angiography»
در آنلاینمِد (Online Med)،
تمام این نکات و دهها مبحث تخصصی دیگر دربارهٔ
CT Brain, CT Abdomen & Pelvis, CT Angio, Protocol Design
و نکات پاتوتکنیکی بهصورت کامل، تصویری و کاربردی آموزش داده شده است.
برای دیدن سرفصلها و ثبتنام، به وبسایت
onlineums.ir
سر بزن یا در اینستاگرام
@onlineums
ما را دنبال کن.